Talið er að jörðin hafi myndast fyrir uþb. 4,6 miljörðum ára. Var í byrjun logandi eldhnöttur sem smámsaman kólnaði og þá tók við tímabil mikilla eldhræringa og veðrabreytinga með tilstuðlan stjörnuhrapa og þannig er talið að fyrstu eindir lífs byrjuðu. Vitað er að ísaldir hafi verið síðustu 2,3 miljarða ára með hlýindaskeiðum á milli.

Þróun skordýra var samhliða þróun blómstrandi jurtategunda sem þurftu hjálp skordýra til að bera frjókorn milli plantna af sömu tegund. Fyrir uþb. 150 miljón árum mynduðu þessi skordýr einhverskonar samfélög og fyrir uþb. 100 miljón ára samfélög býflugna sem líktust ættinni Apis. Menn hafa fundið steingert skordýr í rafi sem er um 100 milj. ára gamalt, þetta er fluga sem hefur viss einkenni geitunga. 

Á Eystrasaltsströndum baltísku landana fundust steingerðar leifar býflugna steyptar í raf. Þær eru taldar vera frá hitabeltis tímabili fyrir um 50 miljón árum síðan. Steingerðar býflugur um 25 miljón ára gamlar fundust í Þýskalandi. Þær líkjast mjög býflugum nútímans en eru þó útdauð tegund.

Á hitabeltissvæðum Asíu( suð austur) hélt þróunin áfram og tvær tegundir Apis komu fram þ.e. A. dorsata og A. florea, þessar tegundir byggðu eina vaxköku á opnu svæði (td undir grein). Þessar tegundir finnast enn á trópískum svæðum Asíu.

Mun seinna koma fram tegundirnar A. cerana og A. mellifera sem byggðu bú sín í holrúmum og með fleiri vaxkökum.Þetta er talið hafa gerst fyrir 6 milj. árum síðan í austur hluta Indlands/Pakistan. Þær þróuðu hæfileikan að lifa í tempraða beltinu þ.e með hitasveiflur milli sumars og vetur sem krafðist þess að þær mynduðu vetrarklasa og allt sem því tilheyrir : að halda hita á búinu, safna hunangi í nægjanlegu magni til að hafa sem vetrarforða og að ekki þurfa að losa sig við hægðir í allt að 6-8 mánuði. Einnig þróuðust hæfileikinn til samskipta s.s. býflugnadansinn . Þessi þróun er talin hafa átt sér stað fyrir 1 miljónum árum síðan. 

Myndin hér að neðan sýnir nýjustu rannsóknir um þróunarsögu býflugna í miljónum ára talið. A. mellifera skiptist í undirtegundirnar  M, C og A (greint út frá mítokondríu DNA) fyrir u.þ.b. 300,000-1,300,000 árum síðan.

.
A. mellifera myndaði stærstu samfélögin og hafði mestan hæfileika að aðlaga sig að breytilegum aðstæðum. Það var þessi tegund sem dreifðist norður um Kaspískahafið, Svartahafið og alpana til Himalaya og hélt áfram að dreifa sér vestur til kaldari svæða. Undir þessa tegund falla 29 undirtegundir

 Grein M - A. m. mellifera er sú upprunalega tegund sem náði Evrópu.

Grein C rataði á norðurstrandir Miðjarðarhafsinsog á þessari grein eru t.d. Ligustica, Carnica, Anatolia og einnig Syrica og Meda. Fyrir um 10 árum fannst undirtegund í Tien Shan fjöllunum í Mið-Asíu sem fékk nafnið A. m. pomonella 

Grein A náði Afríku og Arabíska skaganum og hér falla undir t.d. Scutellata, Monticola og Lamarckii,  þar sem tegundirnar urðu 25 eftir staðaraðstæðum.

Hin greinin hélt áfram vestur og skiptis síðar í 4 greinar eftir landsvæðum(búsetu). A. mellifera mellifera fór þvert yfir Sahara (sem þá var steppa), til Marocko upp til Iberiska skagans. Milli ísalda dreifðust þær yfir alla Evrópu og upp að miðhluta Skandínavíu. A. m. caucasia ríkti yfir landsvæðum suðu af Kaspíska hafinu. A. m. carnica endaði á Balkanskaganum og A. m. ligustica á Apenniska (ítalska-)skaganum.

Engar býflugur bárust til Ameríku né Ástralíu enda löndin þá skilin frá áður en býflugurnar hófu búferlaflutning frá Asíu.(Það er spurning hvort þetta sé rétt þar sem ýmsir höfundar tala um upprunalegar býflugur einmitt í Ástralíu)

Býflugur fundust upprunalega í Norður-Ameríka segir Michael Engel í Háskólanum í Kansas in Lawrence.

í Ameríku finnast fjöldinn allur af öðrum tegundum æðavængja en engin upprunaleg af tegundinni apis mellifera en þær voru fluttar af evrópubúum til Ameríku fyrir um 400 árum síðan.

Þessi fundur umritar sögu þróunar býflugna, þar sem haldið hefur verið fram að uppruni og einu búsvæði býflugna væri í Asíu, Afiríku og Evrópu" Engel segir, beygja yfir lengri haldin útsýni af Evrópu og Asíu og frumbyggjum land allt honeybees.

 Þessi nýlegi fundur býflugu af apis tegund er útdauð en líkist annari útdauðri tegund sem fundist hafa steingerfingar af í Þýskalandi , A. armbrusteri .

Þessi tegund hefur hlotið nafnið, Apis nearctica ’s og talð hafa borist landleiðina frá Asíu á fornsögulegum tímum.

 

 

Þessi mynd á að sýna hreyfingu flekanna á miljónum ára 











A.mellifera finnst nú í öllum heimsálfum nema Antarktis fyrir tilstuðlan mansins enda fluttu innflytjendur með sér flugur til 3 heimsins á síðari öldum.

Fyrir 1850 voru evrópsku tegundirnar einangraðar hver frá annarri og þær asísku lifðu hlið við hlið án þessa að blandast. Ekki einu sinni sníkjudýr sem fylgja hvorri tegund í Asíu fluttust á milli. Allar 3 tegundirnar í asíu "áttu" sinn ránmaur. Varróan fylgdi A.cerana, Tropilaelaps hjá A. dorsata og Euvarroa hjá A.florea. Þessi sníkjudýr höfðu lítil áhrif á vöxt samfélagana enda var ármiljóna sambúð að baki.

Flutningur býflugna milli landsvæða olli miklum vandamálum vegna þess að sjúkdómar fluttust einnig með. Þegar evrópsku búflugurnar voru fluttar til Asíu sýndi það sig að asísku maurarnir náðu að drepa þau bú á nokkrum árum. Með evrópsku býfl. fylgdu sjúkdómar á borð við býflugnapest, pokalirfum, kalklirfum og loftsekkjaveiki sem asísku býfl. höfðu enga vörn gegn. Svo alvarlegt varð ástandið að á stórum landsvæðum dóu asísku býfl. út.

Evrópsk býflugnapest                        European foulbrood - Streptococcus pluton               yngelröta


Illkynja býflugnapest                          American foulbrood - Bacillus larvae


Loftsekkjaveiki                                    Acariosis of bees - Acarapis woodii                                trakékvalster


Þarmaveiki                                          Nosemosis of bees - Nosemia apis


Varróaveiki




Vegna gróðavonar eru enn fluttar inn evrópskar býfl. til asíu en til að þær lifi verður að nota skordýraeitur sem vinnur á maurunum en ekki býfl.. Svo slæmt er ástandið að USA og EB hafa stöðvað innflutning á kínversku hunangi vegna hárra skordýra- og sýklalyfjaleifa í því. Í hunangi seldu á íslandi 2003 var greint innihalda sýklalyf (chloramfenicol) og var það stöðvað í sölu.

Flutningur á býfl. hefur valdið miklum vandamálum bæði staðbundið og á heimsvísu. Varróamaurinn hefur dreift sér með býfl. til allra heimsálfa nema Ástralíu. Maurinn hefur þar að auki þróað hjá sér ónæmi gegn fleiri tegundum skordýraeiturs. Þessu hefur fylgt að leifar af eitri finnast í vaxi frá vaxvalsverksmiðjum. Ef þetta eitur nær nægjanlegum styrk blandast það í hunangið og þar með endar það í okkur mannfólkinu.

Lauslega þýtt og breytt af mér upp úr grein í sænsku býfl. blaði -NordBi AKTUELLT nr 1-2004 Hjalmar Pettersson 







.