|
Hin einstaka býfluga
Ytrabyrði-yfirhúðin (kítínskjöldurinn)
Er ógegndræp f vatni og lofti og hindrar þannig útþurrkun bf. Það eru göt á yfirhúðinni sem leyfa flæði lofts og næringarefna. Berkjur (öndunargöt) opnast einnig út sem og fremra og aftara meltingarop (munnur og endaþarmur). Yfirhúðin er samsett úr kítíni , próteinum og litarefnum. Kítin er köfnunarefnis pólýsaccarid (C8H13NO5 og hefur svipuð byggingareigindir og cellulosa í plöntum). Út á yfirhúðina opnast einnig vaxkirtlar sem einnig hindrar uppgufun og hrindir frá sér utanaðkomandi vatni. Líkaminn er allur þakinn marggreindu hári en eyðist m aldrinum og verða bf því sköllóttar og meira glansandisem „gamlar“. Hlutverk háranna er að halda hita á bf en einnig sérlega þau lengri að fanga frjókorn í blómunum sem bf heimsækir.
Melting og efnaskipti
BF nærast eingöngu á hunangi og frjókornum. Meltingarvegurinn samanstendur framgörn og sarpi (hunangsmagi), miðgörn ( þar sem meltingarhvatar brjóta niður fæðuna og frásog næringarefna gerist) og afturgörn (þar er uppsog vatns og ólífrænna jóna og hér formast einnig hægðirnar og eru losaðar út). Gegnumferð um meltingarveginn td fyrir frjókorn tekur um 15 klst.
Kolvetnis forði (orkuforði) bf er á formi glycogens (flókin sameind fjölda glúkósa mólikúla og er sama efni í manninum) í vefjum og trehalosa (tvísykrungur) í „blóði“. Þessi efni eru brotin niður e þörfum enda er glúkósi brennsluefni fruma (auk fitu).
 Glycogen Trehalosi
 Glókosi
Fitukroppur
Samansafn af sérhæfðum frumum í holrúmum líkamans mynda hin svokallaða „fitu kroppa“ sem hafa því mikilvæga hlutverki að gegna að geima forðanæringu á formi fitu, gycogens og próteina auk efnahvata sem þarf til að brjóta þessi orkuefni niður. Þessir fitu kroppar virðast eingöngu vera til staðar í „vetrar bf“ og myndast í bf sem klekjast f vetrarhvíldina .
Öndun
Fer fram gegnum berkjurnar 2 micm sem greinast í niður í smærri og smærri og enda í blindni 0,2micm. Jafnvægi súrefnis og CO2 helst gegnum passíft flæði þessara lofttegunda gegnum berkjurnar. Öndunar hraði er aukin með hreyfingu kviðarins þegar hann er hreyfður fram og tilbaka á lengdarási bf. (slík öndun sést með berum augum hjá bf)
Blóð og blóðrás
Blóð bf inniheldur ekki rauð blóðkorn. Blóðið, hemolymphan, fyllir rými líkama bf í opnu blóðrásarkerfi.Ein æð (hjartað) flytur blóðið eftir miðlinu við bak. Aftari hluti æðarinnar „dælir“ og er með æðalokum þar sem blóðið kemur inn í æðina. Fremri hluti æðarinnar er gerður úr samdráttarfærum vef og fer í gegnum heilan í höfði bf og endar þar. Blóðið yfirgefur æðina og dreifist aftur eftir líkama bf og „baðar“ alla vefi bf.
Samdráttur „hjartans“ veldur hringrás blóðsins og flytur hormón og næringarefni til fruma en ekki súrefni að nokkru ráði, einnig flytur það úrgangsefni til „nýrnana“. Í blóðinu eru ekki storkuefni. Einnig tekur blóðið þátt í hitastjórnun milli hluta líkamans.
Vatns og saltbúskapur
Malpighian kerfið er útskilnaðar og himnuflæði kerfi (nýru bf).
Kerfið samanstendur af kvísluðum rörum sem eru framlenging (ganga út frá görnunum) gleypa upplausn , vatn, og úrgang frá umliggjandi „blóði“. Úrgangurinn er losaður út úr líkama bf í formi hægða af köfnunarefnis sambanda. Kerfið er nefnt eftir Marcello Malpighi 17 aldar lækni og líffærafræðingi.Rörin eru yfirleitt böðuð í blóði og eru í nálægð við fitukroppana.
Virkni
Forstigefni þvags myndast í rörunum þegar köfnunarefnis úrgangur og sölt flytjast í gegnum veggi röranna. Úrgangur eins og þvagefni og amínósýrur eru talin fljóta í gegnum veggi röranna, en jónir eins og natríum og kalíum eru flutt af virku dælukerfi. Vatn fylgir í kjölfarið. Forstigefni þvags, ásamt meltri fæðu, blandast saman í afturgörn og úrgangsefni losuð út með hægðum
Skynjun og taugakerfi
Miðtaugakerfi bf samanstendur af taugahnoðrum sem tengjast sín á milli með taugum. Heilinn samanstendur af nokkrum slíkum samvöxnum hnoðrum.
Efnaskynjarar (bragð og lykt)eru fof í fálmurum og eru næmir fyrir efnasamböndum í umhverfi bf.
Bf hafa einnig taugaskynfrumur sem bregðast við hita, CO2 og vatnsgufu.
Hljóðskynjun fer líklega mest fram sem skynjun á titring.
Til staðsetningar og rötunar nota bf kennileiti á landi, skautuðu- (polarized) og útfjólublátt ljós og stöðu sólar og tungls. Þær skynja einnig rafsegulsvið jarðar (td virðast mökunarsvæði valin með tilliti til þessa) og í líkama bf er járnríkt svæði (segul-)sem líklega stýrir þessu.
Bf geta lært (þe. munað) ýmsa hluti ss, skilja á milli lykta, forma, tíma dags og fleiri þátta.
Þroski, öldrun og stéttaskipting.
Þegar bf klekst þ.e. étur sig út úr klakhólfinu, byrjar hún strax að sinna störfum í búinu –hún er í fyrstu „hreinsitæknir“ –tekur til í klakhólfunum og undirbýr þau fyrir varp drottningar. Hún getur í fyrstu ekki flogið né stungið. Stærð hennar ræðst af ummáli klakhólfsins og stækkar hún ekki meira eftir að hún skríður úr því. Eftir hreinsistigið (nokkra daga gömul) byrjar hún á að bera hunang og frjókorn í eldra ungviðið og nokkrum dögum seinna hafa fóðursafts kirtlar hennar þroskast nægjanlega til að geta framleitt royal jelly sem hún matar yngsta ungviðið á (fóstru stig). Þroskinn heldur svo áfram með auknum aldri í:vaxbyggjandi-, varð-,fóðuröflunar-, vatnsöflunar og troð kíttis-sækjandi bý. Bf getur þó skipt um hlutverk ef þarf á að halda.
Bf sýna einkenni öldrunar í hnignun fluggetu og sækja heldur í kaldara hitastig, þær tapa einnig hári sínu og verða dekkri/glansandi.
Vöðvar og virkni þeirra
Tauga boð stjórna virkni vöðva þe samdrætti en flugvöðvarnir fara á eh stig flökts sem er mun hraðara en taugaboð um samdrátt geta borist.
Glycogen forði í flugvöðvunum endist bara í 10-20 mín. flug en þá tekur við notkun á trehalosa í blóði og kolvetni frá hunangssarpi. Á klukkutíma flugi getur bf notað allt að 10 mg kolvetna og getur náð 29 km/klst
Líkamshitastjórnun býflugna.
Líkamshiti býflugu þarf að vera 35°C til hún geti flogið sem einnig er hiti innan klasans í búinu. Ungviðið þarf einnig sama hita þann tíma sem það þroskast og það er kjörhitastig fyrir framleiðslu á vaxi. Hitastig á jaðri klasans er breytilegt og fer eftir hitastigi utan búsins. Í vetrarklasanum er innri hiti klasans að lágmarki 20-22°C. Býflugur geta sótt blómasafa í blóm á hitasviði sem spannar 30°C lofthita aðallega því þær hafa hegðunar og lífeðlisfræðilegan hæfileika að fyrir stjórna líkamshitanum með flugvöðvum sínum. Aðferðafræðin í mjög lágum lofthita er að býfl. virkjar hitamyndun með því að það fer “hrollur” um flugvöðvana svo þær hitna fyrir flug og ef hiti lækkar setjast þær um kyrrt og senda aftur hroll um flugvöðvana til að hækka líkamshitan. Í miklum hita losa þær sig við hita með því að dæla (gubba) upp dropa úr hunangssarpinum og uppgufun vatns úr honum kælir þær um allt að 10°C.
Líkamshita er haldið mismunandi eftir tegundum býfl. og væntanlegum árangri af fæðuöflun. Ákjósanlegur lofthiti fyrir fæðuöflun er um 22-25°C. Á meðan á flugi stendur myndast hiti (allt að 47°C) í hinum hlutfallslega stóru flugvöðvum sem þarf að dreifa. Býflugan nýtir uppgufun til kælingar um munninn. Við mikinn hita hverfur hitinn frá brjóstkassa gegnum höfuðið. Við 7°C verða býfl. óhreyfanlegar sökum kulda og yfir 38°C hægir á athafnasemi þeirra sökum hita. Býfl. geta þola hita upp til 50°C í stuttan tím.
Viss hluti býfl. sjá sérstaklega um að halda hitastigi réttu í klasanum. Þegar þær ætla að hita upp ungviðið þá skríða þær inní tómt klakhólf í ramma með ungviði allt í kring og geta myndað allt að 44°C hita sem dreifist um allt að 70 klakhólf. Ungviði sem elst upp við 34°C virðast halda sig meir við störf (atferli) innan búsins full þroska en þær sem vaxa við hærra hitastig 35°C verða söfnunarflugur. Þetta er líklega skýringin á því hversvegna meira hunang safnast á seinustu vikum sumars en fyrrihluta- fleiri flugur halda hita á ungviðinu þegar það er í örum vexti en þega dr. minnkar varp sitt seinsumars.
|
