|
Hin fullorðna býfluga
Fruman
Eins og allar aðrar lífverur er líkami bf byggður upp af frumum- en hún samanstendur af frumukjarna, umfrimi og frumuvegg. í frumukjarnanum er erfðaefni í forni litninga en það stjórnar myndun efnaferla sem mynda prótein i umfriminu.
Vefir
Frumurnar mynda vefi eftir tegund frumana sem í vefnum eru ss vöðva-,kirtil-, húð- og taugavef. Vefir þessir kallast líffæri
Einstaklingar innan búsins: Tegundir fullvaxinna býfl. eru drottning, þernur og druntar s.s. karldýr. Fyrstnefndu eru kvenkyns og drottningin hefur fullþroskaða kynkyrtla, meðan kynfæri vinnuflugna hafa ekki þroskast.
· Drottningin þekkist á því að hún er afturmjó og nokkuð lengri en bæðidruntur og þerna og þyngd hennar við fulla varpgetu getur náð 0.25gr.
· Þernan er minnst og er að meðaltali 0.1gr.
· Druntur þekkist á hinum breiða og nokkuð klunnalega afturhluta, þeir eru stærri og loðnari en þernurnar og þyngd þeirra er að meðaltali 0,19gr.
Uppbygging skordýra
A: Höfuð B: Frambolur C: Afturbolur
1. fálmari
2. depilauga (neðra)
3. depilauga (efra)
4. samsett auga
5. heilataugahnoða
6. framliður frambols
7. bakæð
8. loftæðar (andop)
9. milliliður frambols
10. afturliður frambols
11. framvængur
12. afturvængur
13. miðgörn (magi)
14. baklæg æð (aorta)
15. eggjastokkur
16. víðgirni (þarmar, endaþarmur og endaþarmsop)
17. endaþarmsop
18. leggöng
19. abdominal ganglia
20. Malpighian tubes
21. tarsal pads
22. klær
23. ristarliður
24. langliður
25. femur
26. lærleggur
27. framgörn
28. framtaugahnoða
29. stofnliður
30. munnvatnskirtill
31. subesophageal ganglion
32. bitkjálkar
.jpg) .jpg)
Eggið
Eggin eru ílöng vægt bogin og 1,3-1,8 mm löng, 0,4 mm á breidd og eru um 0,13 mg að þyngd. Við varp fesir dr þau við botn klakhólfsins þannig að þau stand beint út og veit þykkari endinn út. Sæðisffruman sameinast egginu eftir að því hefur verið vept.
Eggið klekst á 3 degi eftir varp og 77 klst eftir varp rofnar egghimnan og´"fóstrið" leggst í botn klakhólfsins, 1-1,5 mm langt. Ef varp dr er mikið eru eggin hinar nýklöktu lirfur nokkuð minni vegna hraðari vaxtar.
Lirfan(ungviði)
Líkami lirfu er þakinn mjög þunnri himnu „kítíni“ og samanstendur af 13 hringjum eða segmentum. Á 10 þessara finnast öndunargöt. Lirfan hefur hamskipti 5 sinnum. Á 5 dögum stækka hún eira en 500 falt. Þegar bf hafa lokað klakhólfinu spinnur hún um sig kókon og verður púpa. Hún Losar sig við hægðir áður sem lenda fyrir utan kókonginn og verða eftir í hólfinu þegar hún skríður út.
Önnur líffæri lirfunnar eru tiltölulega einföld;
· Þarmur samanstendur af stuttu koki sem tengist munni, mjög rúmmálsmikil milligörn og stuttur endaþarmur.
· Á lirfutímabilinu er engin tenging á milli milligarnar og endaþarms.
· Líkaminn fyrir utan þarm eru einfaldir nýrnagangar, kviðmergur, vefkirtlar, rörlaga hjarta og hin einföldu öndunarfæri sem gegnum stutt loftrör (tracéer) opnast út á yfirborð lirfunnar.
· Óþroskuð kynfæri er einnig til staðar..jpg)
Ungviðið púpast allt á 10 degi eftir varp.
An-endaþarmsop
Kö-vísir að kynfærum
Ma- vélinda
Me- miðgirni
Ne- Malpighian tubes
Nj- nýrnagangar
Sp- spunakirtlar
Ät-endaþarmur
Á púpustiginu ummyndast lirfan í hina fullmótðu bf sem "tyggur" sig út úr klakhólfinu á 21 degi e varp.
Púpustigið stendur í 7-9 daga hjá dr, 12-13 d hjá þernunni og 13-15 d hjá druntum.
Stoðkerfi
Húðin er stoðkerfi líkama bf og eru lifandi frumur í neðstu lögun húðar sem gefa frá sér hið harða kítín en engin innri beinagrind er til staðar.Út á yfirborð húðarinnar opnast kirtlar sem seyta efni sem hrindir frá vatni..
Kítínskelin er skipt upp í hluta
Til að líkami býfl. geti hreyft sig eru kítínplöturnar skipt upp í hluta sem tengjast hver öðrum gegnum þunnar og mjúkar himnur, hreyfanleikinn eykst verulega við að líkaminn skiptist í þrjá hluta, höfuð, millibol og afturbol.
Höfuðið er gert af kítinskeljum þar sem á sitja munnhlutar, augu og fálmara. Höfuðið tengist miðbol með þröngri opnun í hnakkanum sem gerir það hreyfanlegt miðað við miðbolinn
.
Miðbolur samannstendur af fjórum hlutum þar sem kítinhringjum er skipt upp í efri og neðri helminga(bak og kviðhluta) og þessir hlutar tengjast allir með þunnu fjaðrandi millistykkjum getur viss hliðrun orðið. Þetta er nauðsynlegt fyrir hreyfingu flugvængja og þeirra virkni. Á miðbol festast einnig 3 pör ganglima.
Afturbolurinn er samansettur af 9 kítinhringjum, tengdir á sama hátt og fyrri, þ.v. getur afturhluti stækkað eða dregist saman allt eftir innihaldi garna og kynfæra.Öftustu hringirnir hjá kvenflugunum hafa dregist inn í afturbolinn og myndað eiturbroddin þannig að hjá dr og þernum sjást aðeins 6 hringir en hjá druntum 7 (siðustu hringirnir á þeim mynda hluta af getnaðarlimnum).
Hár
Húðin er svo til öll klædd hári af mismunandi útliti næst húðinni þétt „ull“ en út stingast mjög greinótt hár sem líkjast fjöðrum. Þetta hárlag ver þær gegn óhreinindum og safnar í sig frjókornum sem bf síðan „greiðir“ af sér. Einnig virka mörg háranna sem skynfæri. Veruleg einangrun fæst af þessum pels sem agnast bf vel þegar þær safnast í vetrarklasann. Pelsinn nuddast af með aldri bf og eru þvi eldri bf næsta svartar á lit og einnig oftast með „eydda“ vængi einnig.
Vöðvar:
Fjöldi vöðva festist á innanverða kítinhringina, tengir kítínhlutana hvor öðrum og gerir þá á þann hátt hreyfanleg. Í höfðinu og á millibol eru sterkir kítínbjálkar sem ganga út frá húðgrindini. Þeir þjóna hlutverki festinga fyrir vöðva sem stjórna hreyfingum höfuðs, vængja og ganglima.
Hár:
Kítínið er þakið af þéttu hárlagi sem hefur þann eiginleika að halda í sér blómalykt og er einn af grundvöllum þess að býfl. geta skipst á upplýsingum varðandi gjöful blómasvæði.
Húðkirtlar
Vaxkyrtlar:
Á yfirborði bolsins opnast mikilvægir kyrtlar. Á magahlið afturbols sitja 4 pör vaxkyrtla frá 3-6 kítínhring (þar sem bf „svitna“ smá vaxþinnum)
Lyktarkyrtlar
Á bakhluta afturlbols undir næstöftustu kítinplötunni opnast hjá flugunum lyktarkyrtlar(Nasanovs) og hvert bú hefur sína sérstöku lykt til að hjálpa systrum að finna rétt bú. Op kyrtilsins getur eftir þörfum opnast eða lokast. Blakar bf með vængjunum til að dreifa lyktinni. Þssi kirtill þroskast við 3vikna aldur hjá þernunum.
Hreyfikerfi:
Bf hreyfa sig með 2 pörum af vængjum og 3 pörum af ganglimum.
Vængir bf eru 4 að tölu sem samanstanda af 2 kítínnþynnum á hvorri hlið(fram og aftur vængur), sem eru styrktar af rörlaga þykknum eða æðum. Æðakerfi vængjanna er með sérstöku mynstri og er hægt að greina af hvaða tegund bf miðað við afstöðu æðanna ss a.m. mellifera, a.m. carnici o.s.fr..
· Í hvíld liggja vængirnir afturábak , en í flugi strekkjast þeir út til hliðanna
· Vængirnir á hvorri hlið vinna saman þannig að þeir tengjast saman við flug og vinna þannig saman sem einn vængur. Krókar á afturvængjum krækjast upp við framvæng við flug.
· Vængirnir festast við líkamann inn á milli bak- og magaplötu og vængirnir virka þá eins og n.k. árar sem slá upp og niður við það að bak- og magaplöturnar dragast saman og slaka á (færast sundur) við samdrátt og slökun flugvöðvanna.
· Á sama tíma þar sem vængirnir fara upp og niður fá þeir n.k. snúningshreyfingar (einsog hreyfill ), þannig að bf flyst áfram við hreyfingu vængja.
· Vængirnir slá um 250 slög á sek. og getur bf náð um 7-8 m. hraða á sek- 25-29 km/klst.
Ef vindhraði er meiri en 24 km/klst flýgur bf ekki.
Mynd A: vöðvasamdráttur B: slökun
Ganglimir:
Eru 3 pör og festast við 3 fremri hluta miðbolsins. Þau eru gerð úr 10 kítínrörum sem liða hvort við annað, í þeim eru vöðvar sem sjá um hreyfingar. Á enda hvers ganglims eru klær og sogplata. Þetta gerir bf fært að halda sér við hvaða yfirborð sem er.Á "iljum" eru "bragðlaukar" sem skynja "bragð" af yfirborðinu sem þær ganga á. Einnig eru kirtlar á neðsta liðnum (Arnhardts) sem setja fótspor (pheromon) allstaðar sem bf setur þá niður og má sjá þetta í kringum flugopið-þjónar líkl þeim tilgangi að bf rati léttar heim.
Fálmarahreinsir
Aðalhlutverk ganglimana að bf geti gengið um eru vissir hlutir þeirra sérhæfðir fyrir önnur hlutverk. Fremsta parið er þannig með hálfmánalaga inniskoru með þéttum hárum (bursta) sem bf dregur yfir fálmarann svo að frjókorn, ryk og slíkt burstast af.
Frjókörfur:
Einkennandi fyrir vinnuflugurnar eru frjókörfur á úthlið öftustuganglima, þær eru úr löngum bogadregnum burstum sem hylja grunna gróp í kítíninu. Í þeim flytja bf heim frjókorn og troðkítti( própolis).
Frjókornagreiðurnar:
Á innra byrði miðganglimaa eru frjókornagreiður sem samanstanda af 10 þverstæðum röðum af stífum burstum (hárum), með þeim færir býfl. frjókorn í frjókörfunnar sem bf hefur náð úr frjóhnöppunum með kjálkunum.
Frjósöfnun fer farm á þann hátt að bf bítur gat á frjóhnappinn og dreifist þá frjókornið á pels bf, sem greiðir það af sér með ganglimunum færir upp að munni og bleytir það með nektar frá hunangsmaganum og færir það síðan að afturganglimunum sem hnoða það frjókornaklumpana í frjókörfunni.
Taugakerfi
Boð skynfæra
Í gegnum skynfæri skynja flugur, ljós, lykt og bragðefni sem breytast í taugaboð og gerir flugunni kleift að skynja umhverfi sitt. Taugaboðin flytjast í taugum til miðtaugakerfisins. Þar fer úrvinnsla boðanna fram og þaðan berast skilaboð til vöðva og annarra líffæra með útgangandi taugum sem svar á ytra áreiti. Á þennan hátt geta bf svarað ytra áreiti eftir efnum og ástæðum.
Heilinn og taugahnoðrar
Miðtaugakerfið samanstendur af heila og fjölda taugahnoðra sem liggja eftir kviðhluta, eru tengd gegnum samsíða pari af taugastofnum (kviðmergur). Heilinn samanstendur af tveimur taugahnoðrum, einn fyrir ofan kokið og hinn undir. Þeir hafa ekki sömu þýðingu og hjá hryggdýrum. Taugastofnarnir eru í sjálfu sér nokkuð sjálfstæðir sín á milli. Heilinn er hlutfallslega stór miðað við stærð og er þyngdarhlutfall á móti líkamsþyngd 1/174 sem er nokkuð hátt hlutfall miðað við skordýr almennt. Heili bf inniheldur u.þ.b. 850 000 taugafrumur.
Fylgikirtlar heila
Í þéttu sambandi við heilann en án beins sambands með virkni taugakerfisins eru hinir s.k. fylgikirtlar heilans, þeir framleiða hormón sem m.a. stjórna vatnsbússkap líkamans, einnig koma kynhormónar frá þessum kyrtlum sem stjórna þroskun og þróun eggjastokka.
Skynfæri:
Fálmarar:
Lyktarskyn situr í fálmurunum sem eru tveir og ganga út úr enni bf. Lyktarskynfærin eru fjölmörg á átta fremstu liðum fálmaranna og á þeim eru fjöldi annarra skynfæra. Með þeim skynja þær lykt af blómum, vatni, sínu samfélagi (búi) og líklega af þér líka. Einnig er snertiskyn hér það er að skynja form og áferð hluta. Einnig skynja þær rakastig, magn CO2 í andrúmslofti og hitastig.
Bragðskyn
Situr í tungurótinni í og inni í munninum, en einungis þær sykurtegundir sem eru aðalnæring bf (fruktósi, sakkarósi, trehalosi,melecitosi og glúkósi) hafa áhrif á bragðskyn þeirra og virðast bf eingöngu einbeita sér að sykurlausnum með meira en 10- 15% sykurinnihald. Þær hafa einnig bragðskin á framfótum og fálmurum.þær skynja einnig mun á sætu,súru,söltu og beisku bragði.
Hljóð- og titringsskynjun
Hæfni býfl.að skynja hljóð er lítil, enda hafa hljóð fyrir utan búið engu hlutverki að gegna. Einungis hljóð sem drottningar gefa frá sér hefur það hlutverk að miðla samskiptum á milli einstaklinga samfélagsins. “Eyrun“ eru staðsett í ganglimum og samanstanda af strengjum sem við áreiti titra og valda á þann hátt taugaskynjun. Sama líffæri nemur einnig titring á því yfirborði þar sem flugan situr og eru bf mjög næmar á slíkt.
Bf eru mjög næmar fyrir hristing og getur slíkur hristingur valdið miklum usla í vetrarklasanum með miklu tjóni -dauða
Jafnvægisskyn (stöðu-):
Á liðum milli höfuðs, miðbols og afturbols eru púðalíkar þykknanir sem eru alþaktar skynhárum sem nema breytingar í líkamsstöðu og senda boð um jafnvægi/stöðu. Þetta ræður einnig dansi bf og hvernig þær byggja vaxkökuna.
Skynjun hita og loftraka:
Í fálmurum eru skynfæri sem ásamt sérstökum skynfrumum á líkamsyfirborði nema hita og rakastig og í fálmurum finnast einnig skynfæri er bregðast við vindátt og vindhraða. Vegna áhrifa frá þessum skynfærum getur bf aðlagað vænghreyfingar á sem hagkvæmastan hátt og brugðist við hita og raka inni í búinu og haldið honum við 35°C og 40 % rakamettun.
Tímaskyn
Bf hefur mjög virkt tímaskyn sem er þó ekki staðsett í neinu sérstöku líffæri. Þetta kemur að góðu gagni þ.s. flest blóm gefa frá sér nektar eða frjókorn einungis vissan tíma á daginn og er breytilegt eftir blómategundum.
Segulskyn Þær hafa nokkurskonar áttavita staðsettan í höfðinu sem er byggt upp af járnsameindum sem þær skynja segulsvið með.
Sjón
 Samantekt úr Lifandi vísindum
Augu : býfl. geta skynjað skautað ljós og þannig stefnu sólargeislanna þrátt fyrir að þungbúið sé í veðri. Þær nýta sér að ljósið sveiflast hornrétt á stefnu ljósgeislana og hafa ljósnæm litarefni í sérstökum frumum sem einungis bregðast við ljósi sem berst úr tiltekinni stefnu. Þær geta ekki aðeins séð hreina útfjólubláa geisla með bylgjulengdir milli300-400 nanómetra, heldur einnig blendingsliti eins og blátt og útfjólublátt. Þær skynja þannig annan og mun litríkari heim en manneskjan. þessi afbragðs sjón stafar af því að þær búa yfir aukagerð af ljósnæmum frumum í nethimnunni auk þeirra þriggja -sem eru næmar annað hvort appelsínugulu, grænu eða bláu ljósi- sem er að finna í nethimnu manna. Þær upplifa þannig umheim litbrigða sem er enn erfiðara að skilja þar sem þær geta séð útfjólubláa geisla en skortir litarefni til að skynja rauða litinn.
Augun eru af tveimur tegundum:
· Fasettuaugu á hliðum höfuðs.
· 3 punktaugum á hvirfli.
Samsett augu
Samanstanda af( 3.500-4500 (drottning), 4500-5500 þerna og 8500-10,500 druntar) smá sexhyrndum rörum, hvert og eitt með eigin linsu og eigin sjónfrumum, þar sem þau vísa í allar áttir fær hið samsetta auga mjög stórt sjónsvið.
· Í hverju sjónröri skynjast umhverfið sem ljósari eða dekkri punktur.
· Þessir punktar renna saman í mósaíkmynd af u.þ.b. sama eiginleika og mynd í dagblaði.
· Þrátt fyrir öll þessi sjónrör verður myndin frekar óskörp
þær greina þó snöggar hreyfingar nálægt sér mjög vel þar sem "sýnin" flyst milli linsa
Býfl. sjá liti
Með samsettuaugunum geta þær skynjað liti
· Litirnir sem þær skynja er gult, blágrænt, blátt og útfjólublátt (en þann lit sér manneskjan ekki), rautt skynja þær sem svart.
· Þau blóm sem okkur finnst vera samlitt greina býfl. í öðrum litum þar sem þær endurvarpa útfjólubláa ljósinu á mismunandi hátt. Blóm sem okkur virðast hvít draga í sig útfjólublátt ljós og skynja býfl. þau sem blágrænt..
· Sum blóm sem okkur virðast eins á litinn, endurkasta útfjólubláu ljósi á mismunandi hátt og sjá því býfl. þau í mismunandi litum.
þær sjá bylgjulengd ljóss frá 300-650 nm
Depilaugu
Eru í raun ekki öðruvísi í eiginlegri merkingu en ljósáreiti veldur framleiðslu hormóna sem eiga hlut í efnaskiptum flugunnar. Þær „sjá “ því ekki með þessum augum.
Meltingarfæri:
Munurinn er mjög ólíkur á drottningum, druntum og vinnuflugum, en almennt má segja að þeir samanstanda af yfirkjálka, yfirvör og sogblöðku.
Kjálkar:
Vinna saman í hliðarhreyfingu nánast eins og flísatöng. Mest þróaðir drottningunni sem hún notar f.og fr. til að rífa í sundur kókon vefinn í drottningarhólfinu þegar hún skríður út, einnig eru kjálkar vinnuflugunnar nokkuð öflugir og f.og fr. við að hnoða vax og einnig er hún bítur gat í frjóhnappana í blómum til að komast að frjókornunum.
Sogblaðkan
Er best þróuð hjá vinnufl. og samanstendur af 4 flipum sem renna saman og mynda rör umhverfis tunguna. Virkni vöðva í kokinu færa tunguna fram og aftur veldur sogverkun. Tungan hefur á enda sínum útvíkkun, skeiðlaga, og á neðra borði smárennu eða rás þ.s. munnvatn getur runnið niður til að leysa upp sykurkristalla o.þ.h. Tungan er 5,8-7,2 mm löng (eftir tegund) og getur dregist inn í munnin þegar hún er ekki í notkun.
Hunangsmagi(-sarpur)
Frá munni færist næringin niður í vélindað niður í hunangsmagann. Hann er staðsettur í fremrihluta afturbúks. Rúmmál hans er 50-60 mm3. Í honum geymist nektarinn á leið bf heim í búið, þar er honum gúlpað (ælt) upp og vinnuflugurnar taka við honum..jpg)
Mynd
H-Hunangsmaginn
V- ventiltrekt
S- slanga
M- miðgirni
Sem sjá má af myndinni þá þarf sérstakrar vöðva- stjórnunar við til að innihald magans tæmst niður í miðgirnið -það þarf sem sagt að oppna fyrir þennan ventil, en aukinn þrýstingur í maganum -til að geta gúlpað upp nektarnum- lokar ventlinum.
Einnig veldur aukinn þrýstingur í miðgirni því að slangan leggst saman og hindrar bakflæði upp í magann.
Melting næringarefna:
Sú næring sem býfl. sjálf notar fer í gegnum n.k. ventil í miðgirni, þar meltist maturinn og flyst upp í blóðrásina og það ómelta flyst til endaþarms, hann er mjög (útvíkkaður) rúmur og þar safnast hægðir, sem geta orðið 46% af þyngd bf, bf hefur venjulega hægðir á flugi.
Kyrtlar:
Fjöldi kyrtla er í tengslum við meltingarfærin:
· Munnvatn er framleitt af nokkrum kyrtlum í fremrihluta miðbúks.
· Í afturhluta höfuðs eru nokkrir kyrtlar, s.k. yfirkjálkakyrtlar, sem hjá fóstrubf. (á því tímabili sem þær sjá um að næra ungviðið) framleiða hvítþykkfljótandi efni sem er hluti af fæðu sem lirfurnar nærast á. Þegar býfl. eru eldri gefa þessir kyrtlar frá sér þunnan glæran vökva sem blandast í vaxi við vinnslu þess.
· Kokkyrtlarnir eru staðsettir í fremrihluta höfuðs og opnast inn í kokið . Hjá fóstrubf. framleiða þessir kyrtlar mjög eggjahvíturíkan vökva sem er hluti af næringu ungviðis, en hjá eldri býfl. framleiðist þunnur hvataríkur vökvi sem er notaður við hunangsvinnsluna.
· Kjálkakyrtlar drottningar gefur frá sér s.k. drottningarefni sem hún ber á líkama sinn og vinnufl. sleikja af henni. Þetta efni inniheldur pheromon sem eru hormón sem þá dreifist um allt samfélagið og hefur afgerandi hlutverk á hegðum og samfélagsanda búsins.
· Frá yfirkjálkakyrtlum drottningar seytlar einnig lyktarefni sem hefur áhrif á druntana við eðlunarflug og annað lyktarefni sem heldur býfl. og drottningu saman þegar þær sverma.
Öndunarfæri:
Býfl. hefur engin lungu, en andar í gegnum kerfi af grófari og fínni kítínrörum, loftæðar, (trakéer) sem greinast um allan líkamann. Öndunargötin sitja á hliðum búksins, 3 á miðbúk og 7 á afturbúk, þau öftustu, þ.e. sem eru hluti af broddinum, sjást ekki utanfrá. Öndunarhreyfingar eru framkallaðar með útvíkkun og samdrátt af afturbolnum. Þær draga á þann hátt til sín súrefni en los sig við koltvísýring.
Útskiljunnar líffæri.
Stærsti hluti afturbúksins er fyllt af fjórum vöndlum af smárörum (malpighisku æðunum) og eru samtals einhver hundruð. Þessi rör draga í sig köfnunarefnisrík úrgangsefni úr blóðinu og önnur úrgangsefni. Þessi rör opnast út í endaþarminn og þjóna hlutverki nýrna og úrgangur frá þeim tæmist út með hægðum.
Æðakerfi:
Hjarta.
Hjarta býfl. samanstendur af löngu vöðvaröri rétt undir bakskel afturbols, hjartalokur hindra bakstreymi blóðs í hartanu . Blóðið kemst inn í hjartað gegnum 5 op og dælist áfram af vöðvarörinu í átt að höfði og flýtur (rennur) síðan til baka milli líffæra í átt að afturbol þar sem það tekur upp næringarefni og súrefni á leið sinni og ber til vefja líkamans.
Hlutverk blóðsins:
Blóðið er glært og með gulleita slikju. Það inniheldur engin rauðblóðkorn en "hvít" blóðkorn sveima þar um sem varnarfrumur líkamans. Aðalhlutverk blóðsins er að færa næringu til líkamans f. og fr. til flugvöðva og þ.s. þeir eru mjög orkukrefjandi inniheldur blóðið mjög mikinn sykur eða 2-4,4% ( einungis 0,1% í blóði manna).
Fituvefur:
Þær flugur sem fæðast seinumars og á haustin leggja á sig "fitupúða" og er hann staðsettur undir skjöldum afturbols, hann inniheldur eggjahvítu. Þetta gerir býfl. kleift að lifa af yfir veturinn og snemma á vorin að framleiða fóðursafa fyrir hinar nýju lirfur löngu áður en nokkur blómstrun byrjar þ.m. aðgengi að ff. frjókorni.
Kynfæri og eðlun:
Kynfæri drottningar
Samanstanda af tveimur eggjastokkum sem fylla að stórum hluta afturbolinn, auk þess eggjaleiðara og leggöng.
· Eggjastokkarnir samanstanda af fjölda ( ca 180) samhliða rörum. Þar þroskast hin 1,5mm löngu, grönnu, hvítu eggin. Í hverju röri geta myndast 5 egg á sólahring eða í báðum eggjastokkum um 2000 egg á sólahring Þegar eggin fara fram hjá opi sæðisblöðrunnar geta þau frjóvgast.
· Drottningin eðlar sig á fyrstu vikum lífs síns með á milli 10-20 druntum.
· Strax á eftir eðlunina safnast sæðisfrumurnar í sæðisblöðrun, (1-1,5 mm í þvermál)þ.e.a..s. þeim er haldið lifandi það sem eftir er lífs hennar. Strax eftir eðlun geta verið allt að 7 milj sæðisfruma í blöðrunni.
· Frjóvguð egg verða að drottningar eða vinnuflugum.
· Drottningin getur einnig lagt ófrjóvguð egg sem verða að druntum.
Äs- eggjastokkar
Äl- eggjaleiðarar
Sä- sæðisblaðra
Sl- leggöng
Kynfæri vinnuflugna:
Vinnuflugan hefur einnig eggjastokka, þeir eru mjög litlir og eru venjulega óvirkir, en ef búið hefur einhvern tíma verið án drottningar og ekki tekist að ala upp nýja, byrjar ein eða fleiri vinnuflugur að leggja egg sem alltaf eru ófrjó(þar sem þær eðla sig ekki) og þroskast í drunta (kryppuungviði) þar sem vinnuflugur hafa ekki eðlað sig. Pheromon drottninga halda aftur af stækkun kynkyrtla vinnufl..
Kryppuungviði:
· Svona druntaungviði kallast kryppuungviði, þessum eggjum er verpt í klakhólfvinnufl., druntarnir eru stærri og standa því út úr hólfunum og því byggja vinnuflugurnar yfir þau n.k. kryppuhólf eða lok.
· Einnig geta drottningar orðið ófrjóar þegar sæðismagn þeirra er búið eða ekki náð að eðla sig, þá verpa þær einnig ófrjóum eggjum sem verða að kryppuungviði.(1).jpg)
Kynfæri drunta:
Samanstanda af eistum þ.s. sæðisfruman er mynduð og flytjast þaðan í göngum til getnaðarlimsins. Hann festist í leggöngum drottningar við eðlun og slitnar af eftir mökun og deyr því drunturinn eftir eðlun. Drunturinn er kynþroska fyrst við 11 daga aldur.
Mynd A
Te- eistu
Sk- slímkirtlar
Sl- sæðisleiðari
Sp- sæðisgöng
Lö- hluti getnaðar- lims(laukformaður)
Pl- getnaðarlimur
Kö- kynop
Mynd B
getnaðarlimurinn að hluta útdreginn
Eðlunin:
Drottningin eðlar sig við fleiri drunda í sama eðlunarflugi, við hverja nýja mökun verður getnaðarlimur hins síðast drunts að fjarlægast, en eftir síðustu mökun situr oft síðasti getnaðarlimur eftir í leggöngum drottningarinnar og vinnubýfl. fjarlægja hann með því að draga hann út. Fyrr getur dr. ekki lagt egg.
Eiturbroddurinn:
Í aftasta hluta afturbols sitja eiturlíffærin, mikilvægustu hlutar eru eiturkyrtlar, eiturblaðra og sjálfur broddurinn. Hann samanstendur af smáum kítínstöfum sem umlykja þrönga rás. Broddurinn er klæddur agnhöldum. Hann er 40-50 mm langur hjá dr en 21mm langur hjá þernunum. Druntar hafa ekki brodd. Eiturblaðra þernana getur innihaldið 0,3 mg af eitri og ef bf þosar þetta eitur með stungu myndar hún ekki meir á æfiskeiði sínu.
Býfl.stunga
Við stungu hreyfast þessir stafir með agnhöldum fram og aftur og vegna agnaldanna borar gaddurinn sig allt dýpra niður í húðina, á sama tíma dælist eitur út í gegnum broddinn inn í sárið. Býfl verður að losa sig með því að rífa sig lausa og broddurinn og eiturblaðran verða eftir í húðinni og bf deyr fljótlega eftir það. Við stungu gegn öðrum býfl. eða öðrum skordýrum festist broddur ekki. Drottningin er einnig með brodd, hann er boginn gagnstætt því sem vinnufl. eru með og hefur færri agnhöld. Broddinn notar drottningin einungis í slagsmálum við aðrar drottningar.
Hvað á að gera ef maður fær stungu.
Við býfl. stungu er best að skrapa burt broddinn en ekki klemma um hann því þá dælist meira eitur inn í sárið(úr eiturblöðrunni). Venjulega notar maður nöglina til að skrapa burt og líklega er best að bera á stungusár smá magnil uppbleytt í munnvatni eða bera á sig gel (bólgueyðandi verkjalyf) sem fæst án lyfseðils og inniheldur Voltaren, Felden eða Oriudis.
|
